Nasreddin Hoca Eşeğine, Ben Bisikletime

GELENEĞE SAYGI TURU | 19. Gün

Sivrihisar Ballıhisar arası iniş ve çıkışların sert, yolun ise yine bozuk ve hava durumunun tutarsız olduğu evvelki günden sonra aynı yolu aynı şartlarda geri dönmem lazım.

Etrafımı saran düşüncelerimi davarını sürmüş bir köylü aydınlattı. Akşamından evinin bitişiğine çadır kurduğumu gören köylü teyze “komşuyuz biz” gülümsemesiyle köy ekmeği ve tahinli böreği uzatmıştı. İşte sabah kahvaltıma mutluluk katan bu katıklarla başlayan günüm başka bir köylünün beni Sivrihisar’a atmak istemesiyle devam etti.

Belediye ambleminde Nasreddin Hoca’nın yer aldığı ayrıca aynı isimle mahallesinin (Eski adı Hortu) bulunduğu Sivrihisar’dayım. Efsane bir halk filozofu olan Nasreddin Hoca’nın fıkralarının tamamında sağlam bir dünya görüşü vardır. Hoca herhangi bir aşırılığa onun zıddı ile karşılık verir. Yıkıcı değil yapıcı olduğu söylenebilir. Anadolu ozanlığında gönül tarafını Mevlana ve Yunus Emre takip etmişse Nasreddin’de akıl yönünü temsil etmiştir diyebiliriz.

Göle çaldığı umut mayası, ters bindiği eşeği, cübbesi ve kavuğu ile son yaşadığı şehir Akşehir’de yüzyıllardır ayakta kalan türbesiyle ziyaretçileri ile buluşuyor Hoca.

Sivrihisar Evleri

Bisikleti belediye bırakıp/kitleyip şehir merkezinden Tarihi Ermeni Surp Yerortutyun Kilisesi, Saat Kulesi ve Seyir Terası, Açık hava müzesi, Alemşah Kümbeti ve Kılıç Mescid Minaresi’nin olduğu tepeye doğru tırmanıyorum.

Alemşah Kümbeti

“Kare kaide üzerinde köşelerden planmış sekizgen kasnak üzeri kübik gövdeli bir yapı. Duvarları masif mermer yığma tekniği ile inşa edilmiş. Kesinlikle anıtsal bir mimari…“

“Melikşah tarafından şehit edilen kardeşi Sultan Şah için 1328 yılında yaptırılan türbenin alt katında mumyalık bölümü bulunmaktadır. Alemşah Kümbeti tamamen Anadolu Selçuklu etkili, ancak figürleri ve sembolik anlamları yönünden, daha çok Orta Asya inançlarına dayalı önem arz ettiği görülür. Alemşah Kümbeti figür yönünde zengindir. Bordur sisteminde palmetlerden başka, yıldızların ortalarında bazen sarmaşık seklinde bir sapa bağlı olarak yan yana küçük hayvan basları da tasvir edildiği gözlenir. Solda ki sütünce başlığının hizasında ise ağzı yukarıya doğru tasvir edilmiş balık figürü, Muhtemelen balık, burç sembolü olarak resmedilmiştir.”

Kılıç Mescid Minaresi

“Camisiz Minare olarak da anılan yapı adı üzerinde camisi yıkıldığından bu şekilde tanımlanmıştır. Sivrihisar’ın kılıçla savaşılarak fethedilmesinden ve kılıca dayanılarak hutbe okunan ilk mescit olmasından dolayı bu adı aldığı söylenir. Bir başka rivayete göre Oğuz boylarının Kılıç aşiretinden adını alır. Tümüyle ahşaptan yapılan mescidi yıkılmış ve günümüze yalnızca minare kalabilmiş.”

Minareyi gözlemlerken içerisinde antika eşya ve eski kitapların olduğu dükkandan bir esnaf dayı beni çaya davet ediyor. Her noktanın toz ve nesnelerle doldurulduğu zemini çürüyen ülkemi andıran gıcırdayan tahtalarla sıra sıra dizili. Hoşgeldin beşgittinle başlayan muhabbet abinin duraksız anlatmasıyla memleketin çektiği ızdıraba bağlanıyor kaçınılmazca. Makro dünyanın bozulan düzeniyle başedemeyen dayımız, mikro düzeyde bireysel tedavi yollarını içeren büyük şifalar kitabıyla tanıştırma gayreti içerisinde. Şifalı taşlar ve bitkilerle doğru ve temiz yaşamanın bir yolunu bulma arayışı ve mücadelesinde.

Tarihi Heykeller Alanı

Surp Yerotutyun Ermeni Kilisesi

Eskişehir’in Sivrihisar ilçesinde bulunan Surp Yerortutyun (Ermeni) Kilisesi 1650’de inşa edilmiş olup, 1876’da yangın sonucu zarar görmüş ve 1881 senesinde Patrik Nerses Varjabedyan döneminde mimar Mintes Panoyat tarafından yeniden inşa edilmiş. Kilise, Ermeni mahallesinin orta kısmına saat kulesinin eteklerine yapılmış. Tamamı taş işçiliği olup yerel taş imalidir. Yapımında pek çok Türk de çalışmıştır. Türkiye’nin en büyük Kiliselerinden biridir.

Kilisenin iki tarafında çan kuleleri bulunuyor. Kızıl kesme taştan yapıldığı için Kızıl Kilise de denilen yapı belli belirsiz fresklerle bezeli. Kilisenin arka kısmında vaftiz odası, güney kısmında papaz odası bulunuyor. Kilise’nin kitabesinde şunlar yazılıdır: “Cemaat üyelerinin yardımlarıyla kutsal üçlü (SURP YERORTUTYUN) adına bir kilise inşa edildi.”

Sivrihisar’da Ermeni halkı nüfusu

1853-56 Kırım Savaşında, padişah Abdülmecid fermanı ile Kırım ve Kafkasya’dan göçmen olarak, Sivrihisar’a yerleşen Ermeniler toplam 4177 kişi olup 360 hane mevcutmuş. Sivrihisar’ın kuzeyine hisar ile Baba çeşmesi arasına Yazıcıoğlu kalesi ve kayalığın eteklerine yerleşmişler. 1916 yılında topluca Suriye’ye dönmüşler. Oradan da pek çoğu Fransa ve Marsilya’da yerleşmişler.

Ermeniler Sivrihisar kültürüne ciddi katkıda bulunmuşlar. Özellikle el sanatında (kuyumculuk), terzilik, bağcılık ve yemek çeşitleri halen sürdürülmektedir. Kendi adlarını taşıyan bağ ve bağ evleri hamamları halen mevcuttur.

Ermeni halkının varlığı

Eskişehir Ermenileri konusunda ayrıntılı bilgi veren “Ermeni Tehciri ve Eskişehir Ermenileri” isimli tez çalışmasında, Eskişehir’de yaşayan Ermenilerden ilk bahseden kişinin seyyah Paul Lucas olduğu ve 1705 yılında Eskişehir’e uğrayan Lucas’ın Eskişehir’den 2 kilometre uzaklıkta bir köye gittiği belirtilmektedir. Burada bir tepenin eteğinde Ermenilerin oturduğu aktarılmaktadır. Eskişehir’e XIX. yüzyılda gelen seyyah J. Macdonald Kinneir’in ise şu anda Eskişehir’in bir ilçesi konumunda olan Sivrihisar’da o dönemde 400’ü Hıristiyan olmak üzere toplam 1500 insanın yaşadığı bilgisini verdiği de aktarılmaktadır. Eskişehir ve civarına XIX. yüzyılın ikinci yarısında gelen G. Perrot’un ise Sivrihisar’da yaşamakta olan Ermenilerin varlığından bahsettiği ve Sivrihisar’da bir de Ermeni Okulu bulunduğu bilgisini verdiği belirtilmektedir.

Saat Kulesi ve Seyir Terası

Sivrihisar’ın simgelerinden biri olan Saat Kulesi, şehrin kuzeyinde bulunan kayalıklar üzerinde yer alır.

Saat kulesinin H.1316/M.1899 yılında dönemin kaymakamı Mahmut Beyve Belediye Reisi Yüzügüllü Hacı Mehmet Efendi tarafından yaptırıldığı kaydediliyor. Ayrıca salnamede saatinin Avrupa’dan getirilmiş.

Ağırlıkla çalışan saat buçuklarda bir kez tamlarda 1 dakika aralıklarla iki kez saat sayısı kadar vurmaktadır. Saat kadranı şehre hakim yere konulmuştur. Haftada iki kez kurulan saatin sivri kayalıklar üzerine konumlandırılan kulesi, kare prizma gövdeli ve 12 metre yüksekliktedir. Kuleye arka tarafındaki 8 basamaklı merdivenle çıkılmaktadır.

Nasrettin Hoca şehri Sivrihisar’ı geride bırakma zamanı. Gün gün rotamı çeşitlendiriyorum. Eskişehir sınırları içerisinde ağırlıklı köy yollarından gitmiştim. Ankara’ya hızlı ve daha az yorucu ulaşma hedefiyle ana yolu tercih ediyorum.

Vakit ikindiye yaklaşırken boşalan midemi doldurmak için bekleme noktası arıyorum. Her seferinde insanın ders almaktan imtina ettiği bir döngüde bütün yerleri pas geçe geçe Nasreddin Hoca köyüne vardım. Köy kahvesinin garip bakışları eşliğinde çayımı elime almamla gök boşalıyor. Gökyüzü kendi tur planını benimle birlikte yapıyor anlaşılan.